Ο Γεράσιμος Αγγέλου Βουτσινάς: Ο Σαμαράς του Ληξουρίου
Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός
Το παρόν κείμενο είχε δημοσιευτεί αρχικά στο περιοδικό «Magazin Kefalonitis». Στην τρέχουσα αναγραφή, μόνο ο ρηματικός χρόνος έχει αλλάξει.
Η Εξέλιξη της Τεχνολογίας και οι Παράδοσες Τέχνες
Με την τεχνολογική πρόοδο, και ειδικότερα με τη χρήση γεωργικών μηχανημάτων και μεταφορικών μέσων (βενζινοκίνητα και ηλεκτροκίνητα), πολλές παραδοσιακές εργασίες και ασχολίες λησμονήθηκαν. Τα χέρια του ανθρώπου αντικαταστάθηκαν από σύγχρονα εργαλεία, τα οποία διαρκώς εξελίσσονται για την καλύτερη και ευκολότερη εξυπηρέτηση των αναγκών του.
Αποτέλεσμα της εξέλιξης αυτής ήταν η σταδιακή εξάλειψη ζώων που χρησιμοποιούνταν για μεταφορά και εργασία, όπως άλογα, μουλάρια και γαϊδούρια, που αντικαταστάθηκαν από τρακτέρ και φορτηγά. Αυτή η αλλαγή επηρέασε τον τρόπο ζωής και εργασίας γεωργών, μεταφορέων και κτηνοτρόφων.
Μία από τις παραδοσιακές τέχνες που έχει χαθεί είναι η του σαγματοποιού, γνωστός και ως σαμαράς. Κύρια δραστηριότητα του σαγματοποιού ήταν η κατασκευή σαμαριών και άλλων εξαρτημάτων για ζώα. Οι παλαιότεροι σαγματοποιοί κατασκεύαζαν σαμάρια, σέλλες, χαλινάρια και καπίστρια, ενώ επισκεύαζαν και τα παλαιά εξαρτήματα που χρησιμοποιούνταν. Το σαμάρι λειτουργούσε ως κάθισμα για τον αναβάτη και χρησιμοποιούνταν για τη στήριξη αντικειμένων.
Παράδοση και Κληρονομιά
Μερικοί από τους παλιούς σαγματοποιούς στο προσεισμικό Ληξούρι σύμφωνα με εκλογικούς καταλόγους περιλαμβάνουν τους: Γεράσιμος Βουτσινάς Καντηλιώρος, Χαράλαμπος Βουτσινάς, Κοσμάς Βουτσινάς, και Δημήτριος Σοφιανός, οι οποίοι επίσης διατηρούσαν πεταλωτήρια ζώων. Ο Γεράσιμος Αγγέλου Βουτσινάς συνέχισε την τέχνη αυτή, λόγω της οικογενειακής του κληρονομιάς, για πολλές δεκαετίες, διατηρώντας το εργαστήριό του στο νότιο μέρος του Ποταμιού της πόλης.
Στη δεκαετία του ’90, ο Γεράσιμος σταμάτησε την κατασκευή σαμαριών, σημειώνοντας ότι οι περιπτώσεις εργασίας τους είχαν γίνει σπάνιες. Παρά την αλλαγή αυτή, θυμόταν με μεράκι την κάθε λεπτομέρεια της δουλειάς του ως σαγματοποιός, μιλώντας με καμάρι γι’ αυτά.
Η Τέχνη της Σαγματοποιίας
Πριν ξεκινήσει την κατασκευή ενός σαμαριού, απαιτούνταν σοβαρή προετοιμασία. Οι πρώτες ύλες έπρεπε να προετοιμάζονται από τον ίδιο τον σαγματοποιό, ενώ στο εμπόριο μπορούσε να βρει μόνο το σαμαροσκούτι και το υλικό πλήρωσης. Η διαδικασία κατασκευής του σαμαριού απαιτούσε εξειδίκευση και προσοχή στις λεπτομέρειες.
Η κατασκευή ξεκινούσε με την προετοιμασία ξύλων από πλατάνι, μουριά και συκιά, τα οποία έπρεπε να κοπούν τη σωστή περίοδο για να αποφευχθεί η φθορά τους. Οι παλαιότεροι σαγματοποιοί χρησιμοποιούσαν ειδικά εργαλεία όπως πριόνια και μέγγενες για να επιτύχουν την εξαιρετική ποιότητα που απαιτούνταν.
Η Κατασκευή του Σαμαριού
Η διαδικασία κατασκευής περιλάμβανε μέτρα και προσοχή, καθώς το άνοιγμα του σαμαριού έπρεπε να προσαρμόζεται στο μέγεθος του ζώου. Ο σαγματοποιός έπρεπε να φτιάξει έναν ξύλινο σκελετό και να συνδέσει διάφορα στοιχεία για να διασφαλίσει την ασφάλεια και την άνεση του ζώου.
Τα καπίστρια, οι πισινέλες και τα γκέμια, αποτελούσαν επίσης σημαντικά μέρη της κατασκευαστικής διαδικασίας. Ο Γεράσιμος Αγγέλου Βουτσινάς, γύρω στο 1985, που η τέχνη του σαγματοποιού είχε αρχίσει να φθίνει, μεταπήδησε στη ζωγραφική, αποτυπώνοντας τοπία και αναμνήσεις που είχε από το παρελθόν. Τα έργα του περιλάμβαναν και παραδοσιακές τέχνες, όπως ξυλόγλυπτα και μικροσκοπικά ομοιώματα σαμαριών.
Η κληρονομιά του Γεράσιμου Βουτσινά, ως σαμαρά, διατηρείται όχι μόνο μέσα από τη μνήμη των συγχωριανών του αλλά και μέσα από τις δημιουργίες του, που συνεχίζουν να εμπνέουν νέα γενιά. Αφήνει πίσω του μια σπάνια τέχνη, η οποία προσπαθεί να ζήσει έστω και μέσα από τις αναμνήσεις και τις διηγήσεις.
Ο Γεράσιμος Αγγέλου Βουτσινάς έφυγε από τη ζωή το 2020, αλλά η μνήμη του και η επίδραση της τέχνης του θα παραμείνουν ζωντανές στο πέρασμα του χρόνου.