Προβληματισμοί γύρω από τη ρύθμιση των οφειλών

Τα τελευταία χρόνια, η κυβέρνηση παρουσιάζει το αφήγημα ότι έχει δημιουργήσει ένα σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη ρύθμιση των ιδιωτικών χρεών. Χαρακτηριστικοί πυλώνες αυτού του πλαισίου είναι ο εξωδικαστικός μηχανισμός, ο πτωχευτικός νόμος και η έννοια της «δεύτερης ευκαιρίας» για τα φυσικά πρόσωπα. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο πολύπλοκη από ό,τι φαίνεται.

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός και τα προβλήματά του

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός υπόσχεται γρήγορη, αυτοματοποιημένη και ενιαία διαδικασία ρύθμισης οφειλών, αλλά στην πράξη καταλήγει συχνά να είναι μια διαδικασία που υπέρχει τον πιστωτή. Οι καθυστερήσεις στις απαντήσεις, η έλλειψη πραγματικής δεσμευτικότητας των servicers και η απορριπτική στάση προς τις προτάσεις των δανειοληπτών συμβάλλουν σε μια διαδικασία που είναι εξαντλητική και πολλές φορές προσχηματική.

Παρά τις κυβερνητικές ανακοινώσεις ότι η συμμετοχή των funds στον μηχανισμό είναι υποχρεωτική, πολλές νομικές «παραθυράκια» επιτρέπουν την εύκολη άρνησή τους να συμμετάσχουν. Με τυπικές δικαιολογίες περί «αδυναμίας βιώσιμης ρύθμισης», οι προτάσεις απορρίπτονται χωρίς ουσιαστικό διάλογο, γεγονός που εξυπηρετεί μόνο τα συμφέροντα των πιστωτών.

Η αλήθεια πίσω από τις λύσεις

Η πραγματικότητα είναι ότι οι «λύσεις» που παρέχονται εξαρτώνται από στεγνά νούμερα και από την σκέψη των funds. Αυτή η κατάσταση δεν ευνοεί τον εξωδικαστικό συμβιβασμό, καθώς ο δανειολήπτης βρίσκεται σε μειονεκτική θέση απέναντι σε οργανωμένα οικονομικά σχήματα. Ο νέος πτωχευτικός κώδικας, αντί να προσφέρει μια «δεύτερη ευκαιρία», οδηγεί σε μαζικές απώλειες κατοικιών. Η πτώχευση ενός φυσικού προσώπου μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη μόνιμη απώλεια περιουσίας, χωρίς να υπάρχει καμία εγγύηση ότι ο οφειλέτης θα «καθαρίσει» από τα χρέη του.

Ο κοινωνικός χαρακτήρας του παλαιού πλαισίου, που ενσάρκωνε ο νόμος για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά, έχει αντικατασταθεί από αρνητικές ρυθμίσεις που οδηγούν σε νομική συντριβή. Ο δανειολήπτης χρειάζεται πραγματική νομική προστασία και διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στα πιστωτικά ιδρύματα.

Προτάσεις για ουσιαστική παρέμβαση

Η επαναφορά του νόμου για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά, με ενισχυμένη και πιο αυστηρή δικαστική εποπτεία, μπορεί να προσφέρει μια ανθρώπινη και ρεαλιστική διέξοδο. Είναι αναγκαίο οι πιστωτές, ιδιαίτερα τα funds και οι servicers, να υποχρεούνται να καταθέτουν τουλάχιστον μία συγκεκριμένη και πλήρως αιτιολογημένη πρόταση ρύθμισης οφειλών. Αυτή η πρόταση θα πρέπει να περιλαμβάνει λεπτομέρειες όπως πλάνο αποπληρωμής, επιτόκια και ενδεχόμενες εκπτώσεις, ώστε ο δανειολήπτης να έχει μια σαφή εικόνα της κατάστασής του.

Επιπλέον, χρειάζεται ένα εργαλείο ενεργητικής άμυνας, όπως αυτό που παρείχε παλαιότερα το άρθρο 998 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Ο οφειλέτης έπρεπε να έχει τη δυνατότητα να διαπραγματευτεί ελεύθερα την τιμή του ακινήτου του, αποτρέποντας τις εκποιήσεις σε εξευτελιστικές τιμές. Η επαναφορά αυτού του δικαιώματος θα παρείχε σε χιλιάδες ανθρώπους τη δυνατότητα ελέγχου επί της περιουσίας τους, την ώρα που σήμερα αδυνατούν να διαπραγματευτούν.

Η κυβέρνηση πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι οι ελάχιστες παρεμβάσεις και τα ημίμετρα δεν αρκούν για να αντιμετωπίσουν την κρίση των χρεών. Η έννοια της «δεύτερης ευκαιρίας» πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρές και ουσιαστικές πρωτοβουλίες υπέρ των δανειοληπτών, διαφορετικά θα παραμείνει μια ψευδαίσθηση.

Σπυρίδων Α. Σκιαδόπουλος
Δικηγόρος Κέρκυρας
ΜΔΕ Εμπορικό & Οικονομικό Δίκαιο ΑΠΘ
skiadopouloslaw.gr – analuseto.gr